OpenAI, henüz kamuya açılmamış bir yapay zekâ modelinin matematik alanında elde ettiği sonuçları geçtiğimiz hafta GitHub üzerinden yayımladı. Yıllardır çözülemeyen matematik problemelerine çözüm getiren yüzlerce araştırma makalesini kapsayan bu paylaşım, matematik dünyasında adeta deprem etkisi yarattı. Öyle ki yankıları bugün hâlâ sürüyor. Bazı matematikçiler bu gelişmeyi bilim tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirirken, bazıları ise ortaya koyulan sonuçlara şüpheyle yaklaşıyor. OpenAI’ın yayımladığı koleksiyonda ilk duyuru sırasında 722 makale vardı. Ancak 7 Ekim’de bir ispatta tespit edilen hata nedeniyle üç makale geri çekildi ve koleksiyondaki makale sayısı 719’a düştü. Ancak şu aşamada bu 719 makaleye yönelik somut bir itiraz ortaya çıkmış değil. OpenAI’ın henüz yayınlanmayan bu yapay zekâsı, gerçekten de matematikçilerin yıllardır üzerinde çalıştığı yüzlerce problemi bir anda çözmüş görünüyor. Üstelik OpenAI, her bir sonuç için ChatGPT Pro’nun yaklaşık üç saatlik düşünme sürecine denk işlem gücü harcandığını söylüyor. Böyle bakınca bu yapay zekânın yüzlerce problemi daha kısa sürede çözmesi pekâlâ mümkün görünüyor.
Matematik Dünyası Varoluşsal Bir Krizin Eşiğinde
OpenAI’ın yapay zekâsı, matematik dünyasında adeta varoluşsal bir kriz yaratmış durumda. Çünkü bazı matematikçilerin yıllarını verdiği çalışmalar bir anda anlamını yitirdi. Yakında başka matematikçilerin de aynı kaderi paylaşması bekleniyor. Yapay zekâ matematik problemlerini bir bir çözerken, matematikçiler içinse yeni problemler yaratıyor.
Tabii bu yapay zekânın matematik dünyasında devrim yaratacağı iddiası hâlâ teyit edilmeye muhtaç. Şu anda sonuçların büyük bölümü tutarlı görünse de kontrol süreci hâlâ devam ediyor. OpenAI, elde edilen sonuçları sağlamasını yapmak için Lean adını taşıyan ayrı bir sistem kullanıyor. Lean, matematiksel ispatların biçimsel bir dilde ifade edilmesini ve mantıksal adımlarının bilgisayar tarafından denetlenmesini sağlıyor. Böylece bir ispatın belirlenen varsayımlardan doğru bir şekilde sonuca ulaşıp ulaşmadığı kontrol edilebiliyor.
Lean bu makalelerin yarısınına yakınını tarayıp doğrulamış durumda. Ancak hâlâ bağımsız kaynakların da teyidine ihtiyaç duyuluyor. Öncelikle biçimsel olarak kontrol edilen matematiksel ifadenin makalede öne sürülen iddiayla örtüşmesi gerekiyor. Neticede yapay zekânın matematiksel araştırmalarda sonuçlar üretebilmesiyle, bu sonuçların bilimsel açıdan kabul edilmesi arasında hâlâ önemli bir fark bulunuyor. Bu yüzden teyit sürecinin işlemesini bekleyip görmemiz gerekiyor.
Fields Madalyalı Matematikçi, Araştırma Alanının Ortadan Kalkabileceğinden Endişeli
OpenAI’ın matematik dünyasında yarattığı depremin en net yansımalarından biri Fransız matematikçi Hugo Duminil-Copin’in açıklamaları oldu. Olasılık teorisi ve istatistiksel fizik alanındaki çalışmalarıyla tanınan Duminil-Copin, OpenAI’ın yayımladığı sonuçların kendi araştırma alanı üzerindeki etkisinden duyduğu endişeyi oldukça sert ifadelerle dile getirdi.
Duminil-Copin, bir video konferansta yaptığı açıklamada, yapay zekâ tarafından üretilen çalışmaların araştırma alanını adeta ortadan kaldırdığını söyledi. Matematikçi, OpenAI’ın yayımladığı sonuçlar arasında kendisinin yıllardır üzerinde çalıştığı 16 problemin de bulunduğunu belirtti. Ona göre buradaki en büyük sorun bu problemlerin insanlardan önce AI tarafından çözülmüş olması değil, bu sonuçların çok büyük bir ölçekte ve matematik camiasının bunları değerlendirmesine yeterli zaman tanınmadan yayımlanması. Yüzlerce sonucun bir anda yayımlanması, matematik camiasının bunları incelemesini, mevcut bilgilerle ilişkilendirmesini ve yeni araştırmalara dönüştürmesini zorlaştırıyor.
Daha önce 25 Fields Madalyalı matematikçinin imzaladığı bir açık mektupta da çok sayıda matematiksel çözümün bir anda yayımlanmasının, sonuçların arkasındaki kavramların ve yöntemlerin anlaşılmasına yeterli zaman bırakmadığı uyarısı yapılmıştı.
Benzer bir tepki de Human Mathematics Association’dan geldi. HMA, yayımlanan çalışmaların bilimsel bir katkı sunmaktan çok teknolojik gücün gösterilmesine odaklandığını savunarak matematikçileri OpenAI ile çalışmayı boykot etmeye çağırdı.
Bununla birlikte matematik camiasında herkes aynı görüşte değil. Fields Madalyalı bir diğer matematikçi Timothy Gowers, yeni sonuçların çok sayıda olması nedeniyle otomatik olarak olumsuz değerlendirilemeyeceğini savunuyor. Ona göre asıl sorun, yapay zekânın matematiksel problemleri çözmesi değil, bu gelişmenin gelecekte yeni araştırmacıların yetişmesini nasıl etkileyeceği. Çünkü çözülememiş problemlerin varlığı, genç matematikçileri bu alana çeken ve yeni araştırma alanlarının doğmasını sağlayan temel unsurlardan biri.
OpenAI ise sonuçların bilimsel açıdan anlaşılmasını kolaylaştırmak amacıyla çeşitli çalıştayları, konferansları ve özel araştırma programlarını finanse edeceğini açıkladı. Şirket ayrıca sonuçların nasıl elde edildiğine ilişkin bazı akıl yürütme özetlerini, işlem gücü tahminlerini ve doğrulama materyallerini de paylaşıyor. Tüm bunlar, belki de matematik dünyasının şu ana kadar karşılaştığı en büyük problemin çözüme kavuşturulmasına yardımcı olacak.
